W listopadzie 1939 roku z siedziby Państwowego Muzeum Zoologicznego w Warszawie wywieziono cenne okazy i książki. Całą akcję grabieży udokumentował archiwalny film, a Niemcy sporządzili dokładną listę wywożonych obiektów.
Pierwszy promyk nadziei pojawił się tuż po wojnie. W czerwcu 1945 roku nowy dyrektor austriackiego muzeum Haus der Natur w Salzburgu, do którego trafiły zbiory, zgłosił władzom okupacyjnym, że przechowuje zrabowany polski majątek. Już w kwietniu 1946 roku do zniszczonej Warszawy wrócił pierwszy transport ponad 200 odzyskanych obiektów.
Przełom nastąpił po dekadach
Na kolejne odkrycia trzeba było czekać dekady. W 2000 roku w bibliotece salzburskiego muzeum odnaleziono księgi z pieczęciami przedwojennego warszawskiego muzeum. To był jednak dopiero początek. Prawdziwy przełom nastąpił, gdy Haus der Natur w 2010 roku rozpoczęło własny projekt badawczy, mający na celu rozliczenie się z nazistowską przeszłością.
W 2017 roku austriacka instytucja oficjalnie poinformowała Ambasadę RP w Wiedniu o zidentyfikowaniu kolejnych obiektów pochodzących z Polski. Rozpoczęła się ścisła współpraca między Muzeum i Instytutem Zoologii PAN a stroną austriacką, wspierana przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
Ostatni transport, który dotarł do Polski w 2022 roku, był zwieńczeniem wieloletnich wysiłków. W jego skład weszło 37 unikatowych okazów przyrodniczych, w tym preparaty ssaków i ptaków, a także cenne czaszki i szkielety. Obok nich do kraju powróciło 46 przedwojennych ksiąg naukowych, z których każda nosiła historyczne pieczęcie Państwowego Muzeum Zoologicznego.
A teraz wszystkie odzyskane okazy i książki zostały wpisane do rejestru zabytków ruchomych.