Spis treści
- Zdewastowane pomniki w Gdańsku. Wandale zniszczyli monument na Westerplatte
- Napis „Sława UPA” w Warszawie. Policja komentuje zniszczenie Pomnika Chwała Saperom
- Dewastacje pomników w Poznaniu i Gdyni. Policja zabezpiecza ślady i monitoring
- 500 dolarów za napis „Chwała UPA” na pomniku. Ustalenia białoruskich dziennikarzy
- Zatrzymanie 17-letniego Ukraińca przez ABW. Malował napisy na zlecenie obcych służb
Sprawcy używają czerwonej oraz czarnej farby, zostawiając prowokacyjne napisy na kolejnych monumentach w całej Polsce. Hasło „Sława UPA” odnosi się bezpośrednio do Ukraińskiej Powstańczej Armii, czyli formacji odpowiadającej za ludobójstwo ludności polskiej na Wołyniu. Wandale posunęli się nawet do zbezczeszczenia pomników ku czci obrońców Westerplatte i ofiar reżimu komunistycznego. Podczas gdy policjanci prowadzą poszukiwania winnych, narastają podejrzenia, że ta fala zniszczeń ma znacznie głębsze i poważniejsze drugie dno.
Zdewastowane pomniki w Gdańsku. Wandale zniszczyli monument na Westerplatte
Na terenie Gdańska celami ataków stały się dokładnie cztery obiekty. Prowokacyjne hasła wymalowano na Pomniku Poległych Stoczniowców 1970, Pomniku Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, Pomniku Obrońców Wybrzeża na Westerplatte, a także na monumencie upamiętniającym carskich żołnierzy rosyjskich.
Największe oburzenie wywołuje zbezczeszczenie pomnika na Westerplatte, które stanowi przecież symbol polskiego oporu i heroizmu w walce z niemieckim agresorem. W tym historycznym miejscu we wrześniu 1939 roku polscy wojskowi przez tydzień powstrzymywali znacznie liczniejsze siły wroga, a dziś obiekt upamiętniający ich ofiarę został oszpecony hasłem gloryfikującym UPA.
Gdańscy funkcjonariusze w rozmowie z „Super Expressem” wskazują na bardzo istotny trop, jakim są błędy w pozostawionych napisach. Śledczy biorą pod uwagę hipotezę, że całe zajście to celowa prowokacja wymierzona w obywateli Ukrainy, której głównym zadaniem jest wywołanie wrogości Polaków wobec wschodnich sąsiadów.
Mundurowi traktują te incydenty bardzo poważnie, prowadząc już postępowanie pod kątem znieważenia miejsc pamięci i ścigając sprawców. Zaskakuje jednak fakt, że gdańska policja nie posiada wiedzy o jakiejkolwiek ogólnokrajowej akcji koordynującej walkę z tymi dewastacjami i obecnie nie prowadzi wspólnych działań z jednostkami z innych miast w celu ujęcia wandali.
Napis „Sława UPA” w Warszawie. Policja komentuje zniszczenie Pomnika Chwała Saperom
Zniszczenia dotknęły także Warszawę, gdzie wandale wzięli na cel Pomnik Chwała Saperom. Monument ten znajduje się niedaleko Wisłostrady, na terenie parku Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego. Obiekt ten oddaje hołd żołnierzom narażającym własne życie podczas rozminowywania kraju po zakończeniu II wojny światowej, a teraz został oszpecony prowokacyjnym napisem.
Stołeczni mundurowi otrzymali sygnał o dewastacji od przypadkowego przechodnia, który podczas spaceru dostrzegł malunek i od razu wezwał służby. Przybyli na miejsce policjanci potwierdzili to zgłoszenie i wykonali niezbędne czynności, po czym przekazali sprawę odpowiednim ekipom technicznym.
„Przede wszystkim zajęliśmy się tym, aby przywrócić świetność tego pomnika” – mówi w rozmowie z „Super Expressem” asp. Jakub Pacyniak ze śródmiejskiej policji.
Funkcjonariusz tłumaczy, że z perspektywy prawa istotny jest fakt, iż zdewastowany monument nie widnieje w rejestrze zabytków. Co więcej, warszawscy mundurowi nie otrzymali jeszcze oficjalnego zawiadomienia o przestępstwie od żadnej instytucji ani osoby zarządzającej tym obiektem.
„Nie oznacza to, że nie zajmujemy się tą sprawą” – podkreśla asp. Pacyniak.
Stołeczni śledczy kontynuują działania w tej sprawie. Funkcjonariusze intensywnie poszukują sprawcy odpowiedzialnego za oszpecenie pomnika, a równolegle analizują pod kątem prawnym, czy naniesienie tego typu hasła wyczerpuje znamiona przestępstwa. Dotychczas nikogo w tej sprawie nie ujęto.
Dewastacje pomników w Poznaniu i Gdyni. Policja zabezpiecza ślady i monitoring
Niepokojące incydenty odnotowano również w innych częściach kraju. Już 5 listopada w Poznaniu czerwone hasła „Slawa UPA” naniesiono na trzy monumenty, w tym Armii Poznań, Bohaterów na Cytadeli oraz Żołnierzy 2. Armii Wojska Polskiego. Z pierwszych ustaleń wynika, że za tymi zniszczeniami może stać ubrany na czarno młody mężczyzna, którego dane personalne próbują teraz ustalić śledczy.
Kolejny atak miał miejsce w Gdyni w nocy z 9 na 10 listopada. Sprawcy zniszczyli tam płytę ku czci obrońców miasta w Redłowie, Pomnik Polski Morskiej zlokalizowany na skwerze Kościuszki, a także Pomnik Gdynian Wysiedlonych znajdujący się przy ulicy Starowiejskiej. Tamtejsi funkcjonariusze zabezpieczyli już ślady na miejscach zdarzeń i analizują zapisy z kamer monitoringu.
Bilans dotychczasowych zniszczeń obejmuje cztery obiekty w Gdańsku, po trzy w Gdyni oraz Poznaniu, a także jeden na terenie Warszawy, co daje w sumie co najmniej jedenaście zbezczeszczonych miejsc pamięci narodowej. Wciąż nie wiadomo, czy za tymi incydentami stoją pojedynczy chuligani, czy jest to z góry zaplanowane uderzenie w polskie symbole historyczne, ponieważ policja nie potwierdza na razie powiązań między sprawcami z poszczególnych miast.
500 dolarów za napis „Chwała UPA” na pomniku. Ustalenia białoruskich dziennikarzy
Zupełnie nową perspektywę w tej sprawie przynoszą ustalenia niezależnej białoruskiej redakcji MOST. Dziennikarze natrafili na jednej z grup na komunikatorze Telegram na podejrzany anons, którego autorzy proponowali aż 500 dolarów za realizację tajemniczego zlecenia na terenie Poznania.
Reporter postanowił odpowiedzieć na to ogłoszenie, odkrywając przy tym gotowy plan prowokacji. Zadanie polegało na umieszczeniu na monumencie hasła „Chwała UPA” oraz naklejeniu specjalnego kodu QR, a zleceniodawca wytypował do tego pomniki Adama Mickiewicza oraz Poznańskiego Czerwca 1956, przesyłając ich fotografie.
Anonimowy autor oferty otwarcie zaznaczył, że cała akcja ma charakter nielegalny, ale instruował, by dla bezpieczeństwa działać pod osłoną nocy, sprawnie i z zakrytą twarzą. Jednocześnie gwarantował pokrycie wydatków na podróż oraz wypłatę wynagrodzenia w tradycyjnej gotówce bądź za pomocą kryptowalut.
Z ustaleń wynika również, że analogiczne zlecenia oferowano do wykonania także na terenie Lublina, Wrocławia oraz Warszawy.
Tożsamość autora tych ogłoszeń pozostaje nieznana, jednak reprezentant białoruskiej organizacji BELPOL wskazuje na możliwy udział służb specjalnych z Rosji lub Białorusi. Na ten moment brakuje jednak twardych dowodów potwierdzających, że oferta ujawniona przez redakcję MOST łączy się bezpośrednio z ostatnią falą zniszczeń w Polsce.
Zatrzymanie 17-letniego Ukraińca przez ABW. Malował napisy na zlecenie obcych służb
Tego typu hipoteza wydaje się bardzo prawdopodobna w świetle wcześniejszych doświadczeń polskich służb. Nasz kraj mierzył się już z analogicznymi działaniami prowokacyjnymi, a w jednym z takich przypadków sprawa zakończyła się ujęciem zaledwie 17-letniego wykonawcy.
Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w sierpniu 2025 roku ujęli nastoletniego obywatela Ukrainy, Illię K., który według ustaleń prokuratury pracował dla obcego wywiadu. Młody mężczyzna malował na elewacjach budynków i polskich monumentach hasła „Sława UPA” oraz czerwono-czarną symbolikę ukraińskich nacjonalistów, bezczeszcząc nawet obiekty upamiętniające polskie ofiary zbrodni UPA.
Akt oskarżenia w tej sprawie, zawierający łącznie 47 zarzutów, został skierowany do sądu w lipcu 2026 roku. Śledczy dowiedli w toku postępowania, że dyspozycje wydawano przez komunikatory internetowe, a za wykonane zadania płacono między innymi za pośrednictwem kryptowalut.
Zdaniem przedstawicieli ABW głównym celem tej operacji było wywołanie antagonizmów pomiędzy obywatelami Polski i Ukrainy. Śledczy nie dysponują jednak żadnymi dowodami na to, aby oskarżony Illia K. miał jakikolwiek związek z najnowszymi przypadkami dewastacji.
Funkcjonariusze policji w całym kraju nadal prowadzą czynności mające na celu rozwiązanie tej zagadki. Kluczowe pozostaje ustalenie mocodawców stojących za napisami „Sława UPA” oraz wyjaśnienie motywów, dla których w tak krótkim czasie zaatakowano aż tyle polskich miejsc pamięci.
